1) Deneme Süresi Nedir?
Deneme süresi; işçi ve işverenin iş ilişkisini tanımak amacıyla belirlediği, iş sözleşmesine yazılan özel bir süredir. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre en fazla 2 ay olabilir (toplu iş sözleşmesi varsa 4 aya kadar uzatılabilir).
Hukuki dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.15
2) Deneme Süresinde Çalışma Saatleri Farklı mı?
Hayır. Deneme süresindeki çalışanların:
- Günlük çalışma süresi
- Haftalık 45 saat kuralı
- Ara dinlenmeleri
- Gece çalışması sınırları
normal çalışanlardan hiçbir farkı yoktur.
Özet: “Deneme süresinde” olmak, uzun çalıştırma veya ücretsiz fazla mesai gerekçesi olamaz.
3) Deneme Süresinde Fazla Mesai Yapılabilir mi?
Deneme süresindeki çalışanlara da fazla mesai yaptırılabilir. Ancak bunun için:
- Günlük ve haftalık sınırlar aşılmalı
- Fazla mesai onayı alınmış olmalı
- Ücreti veya serbest zaman karşılığı verilmelidir
Uyarı: “Zaten deneme süresinde” diyerek fazla mesai ücreti ödememek,
denetimde ve işçilik davalarında doğrudan risk doğurur.
4) Gece Çalışması Deneme Süresinde Yapılabilir mi?
Deneme süresindeki çalışanlar da gece vardiyasında çalışabilir. Ancak gece çalışması için geçerli olan:
- 7,5 saat kuralı
- Sağlık ve dinlenme şartları
- Vardiya planı ve kayıt zorunluluğu
aynen uygulanır.
Pratik risk: Deneme süresindeki personelin sürekli geceye yazılması,
“kötü niyetli uygulama” iddialarını güçlendirebilir.
5) Deneme Süresinde SGK ve Bordro Durumu
Deneme süresi:
- SGK bildirimi yapılmadan geçirilemez
- Ücret bordrosu düzenlenmelidir
- Puantaj kayıtları tutulmalıdır
Dikkat: “Bir bakacağız, tutarsa sigorta yaparız” yaklaşımı
ağır idari para cezası riskidir.
6) İşveren İçin Denetim Kontrol Listesi
- Deneme süresi sözleşmede açıkça yazılı mı?
- Çalışma saatleri diğer personelle uyumlu mu?
- Fazla mesai varsa onay ve bordro kaydı var mı?
- SGK işe giriş bildirgesi zamanında verilmiş mi?
- Puantaj ve vardiya planı saklanıyor mu?
Seaacademyik yaklaşımı: Deneme süresini “esnek alan” değil,
“en temiz uygulanması gereken dönem” olarak görürüz.