1) Puantaj Tanımı ve Amacı
Puantaj (puantaj cetveli), işçinin ay içinde fiilen çalıştığı süreleri ve ücret hesaplamasına etki eden tüm durumları sistematik şekilde gösteren kayıttır. Puantajın amacı:
- Bordronun doğru hesaplanmasını sağlamak (çalışma günü/saatleri)
- Fazla mesai, hafta tatili, UBGT çalışmalarını ispatlamak
- Eksik gün (rapor/ücretsiz izin/devamsızlık) nedenlerini belgelemek
- Denetimde (iş müfettişi, SGK) tutarlı kayıt sunmak
2) Puantajın Hukuki Dayanağı
Puantajın tek bir “puantaj maddesi” olarak yazılı zorunluluğu yerine, çalışma süreleri, ücretin hesaplanması, fazla çalışma ve dinlenme hakları çerçevesinde kayıt tutma ihtiyacı doğar.
- 4857 sayılı İş Kanunu – çalışma süreleri, fazla çalışma, hafta tatili, ücretin korunması
- Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği – fazla çalışma uygulamasının usulü
- 2429 sayılı Kanun – UBGT günlerinin belirlenmesi
- Yargıtay içtihatları – ispat değerlendirmesinde puantaj/bordro/işyeri kayıtlarına yaklaşım
Not: Uygulamada puantaj; “işyeri kayıtları” kapsamında değerlendirilir. Kayıtların düzenli tutulması ve saklanması, uyuşmazlıklarda işverenin riskini düşürür.
3) Puantaj Cetvelinde Bulunması Gereken Alanlar
Puantajınız ister Excel ister sistem üzerinden olsun, aşağıdaki alanları standartlaştırmanızı öneririz:
| Alan | Ne için gerekli? | Denetimde / Uyuşmazlıkta etkisi |
|---|---|---|
| Ad Soyad – Sicil – Departman | Kaydı çalışanla eşleştirmek | Karışıklığı önler |
| Günlük giriş-çıkış / toplam saat | Çalışma süresini hesaplamak | Fazla mesai ispatı için temel |
| Ara dinlenme / mola | Net çalışma süresini netleştirmek | Fazla mesai hesabında kritik |
| Fazla mesai (saat) | Zamlı ücret kaleminin dayanağı | İşçilik alacağı riskini azaltır |
| Hafta tatili çalışması | 2 günlük ücret mantığı | Özel alacak kalemi |
| UBGT çalışması | UBGT ücreti (1 + 1 gün) | Yüksek uyuşmazlık alanı |
| Eksik gün ve nedeni | Rapor/izin/devamsızlık ayrımı | SGK bildirim uyumu |
| Onay (amir/İK/çalışan) | Çalışmanın teyidi | İspat gücünü artırır |
4) Puantaj Türleri
4.1 Manuel / Excel Puantaj
Küçük işletmelerde sık kullanılır. Avantajı kolay kurulumdur; dezavantajı hataya açık olmasıdır. Excel puantajda mutlaka kilitli hücre, versiyon takibi ve onay sistemi kurun.
4.2 Kart Basma / Turnike Sistemleri
Giriş-çıkış verisi üretir. Puantaj için güçlü bir kaynaktır. Ancak tek başına yeterli değildir: vardiya/ara dinlenme/izin/rapor gibi durumlar ayrıca işlenmelidir.
4.3 Biyometrik Sistemler
İzinsiz giriş-çıkış ihtimalini düşürür. Kayıt kalitesi yüksektir. Yine de puantajın “ücret hesabı” kısmı için bordro kurallarına göre düzenleme gerekir.
5) Fazla Mesai – Hafta Tatili – UBGT Puantajı
En çok uyuşmazlık çıkan üç kalem: fazla mesai, hafta tatili, UBGT. Puantajda bu üç kalem mutlaka ayrı alanlarda tutulmalıdır:
- Fazla mesai: saat bazında (örn. +2 saat)
- Hafta tatili: “çalışıldı” işareti + çalışma süresi
- UBGT: “çalışıldı/çalışılmadı” + çalışıldıysa ayrıca saat
• Fazla çalışma 4857/41 kapsamında zamlıdır (%50).
• Hafta tatili 4857/46 kapsamında çalışılırsa ayrıca ücret doğurur.
• UBGT 4857/47 kapsamında çalışılırsa ayrıca ücret doğurur.
6) Puantaj – Bordro Uyumu
Bordro kalemleri puantajdan beslenir. Bu nedenle “ayı kapatma” standardı öneririz:
- Puantaj kapanış tarihi belirle (örn. ayın 1’i 12:00)
- Departman amiri onayı al
- İK kontrol listesi uygula (mesai/UBGT/hafta tatili)
- Bordroda kalemleri ayrı göster
- Arşivle: puantaj + onay + bordro + ödeme dekontu
7) İspat Gücü ve Yargıtay Yaklaşımı
İşçilik alacaklarında ispat değerlendirmesi somut olaya göre değişir; ancak uygulamada işyeri kayıtları (puantaj, kart basma, vardiya çizelgesi), bordro ve banka ödeme kayıtları birlikte güçlü bir ispat zinciri oluşturur.
8) Denetim Kontrol Listesi
- Her çalışan için puantaj var mı? Eksiksiz mi?
- Giriş-çıkış kayıtlarıyla uyumlu mu?
- Fazla mesai saatleri kalem kalem işli mi?
- Hafta tatili ve UBGT ayrı işaretlenmiş mi?
- Eksik gün nedeni belgelendirilmiş mi?
- Puantaj kapanış ve onay süreci var mı?
9) Sık Hatalar ve Riskler
- Ara dinlenmeyi düşmeden saat hesaplamak
- UBGT ile fazla mesaiyi aynı kalemde göstermek
- Hafta tatilini “fazla mesai” gibi hesaplamak
- Eksik gün nedenini boş bırakmak
- Onaysız puantaj ile bordro yapmak
İstersen bir sonraki adımda: “Excel puantaj şablonu mantığı” (kolonlar + formüller + kilit) için ayrı bir iç sayfa da yaparız.