1) SGK Bordro Denetimi Nedir?
SGK bordro denetimi; işyerinin işçilik maliyetleri ile SGK bildirimlerinin uyumunu kontrol eden denetim sürecidir. Denetimde amaç; ücretin (çıplak ücret + ekler) doğru hesaplanıp bordroya işlendiğini, SGK’ya bildirilen kazançların gerçeği yansıttığını ve eksik günlerin doğru kod ve belge ile bildirildiğini tespit etmektir.
2) Mevzuat ve Dayanaklar
Bordro ve SGK bildirimi; hem iş hukuku hem de SGK mevzuatı ile birlikte yürür. SGK idari para cezaları açısından temel düzenleme 5510 sayılı Kanun ve özellikle madde 102’dir. Ücret ve çalışma süreleri yönünden ise 4857 sayılı İş Kanunu temel çerçeveyi belirler.
3) Müfettiş Bordroda Neye Bakar?
SGK denetiminde müfettişin bakacağı ana başlıklar şunlardır:
- Ücretin gerçekliği: Bordrodaki brüt/net ile banka ödemelerinin uyumu
- Prime esas kazanç: Ücrete ek ödemelerin SGK’ya dahil edilip edilmediği
- Çalışma süreleri: Puantajla bordronun uyumu (giriş-çıkış kayıtları dahil)
- Eksik gün: Kod + belge + bordro/bildirge uyumu
- Yan haklar: Yemek/prim/ikramiye/bonus gibi kalemlerin niteliği
- Alt işveren/taşeron: Muvazaa, işçilik zinciri, asıl işveren sorumluluğu
4) Prime Esas Kazanç (PEK) Kontrolü
Denetimde en sık sorun çıkan alanlardan biri prime esas kazanç kalemleridir. SGK’ya bildirilecek kazanç sadece çıplak ücret değildir; nitelik olarak “ücret” sayılan birçok ödeme PEK’e dahildir. Denetimde müfettiş; bordro kalemlerini tek tek analiz eder ve banka kayıtları ile çapraz kontrol yapar.
| Kalem | Denetimde Soru | Risk |
|---|---|---|
| Prim/Performans | Ücret niteliğinde mi? Düzenli mi? | PEK’e dahil edilmediyse prim farkı + ceza |
| İkramiye/Bonus | Dönemsellik, ödeme belgesi, bordro kaydı | Geriye dönük PEK düzeltmesi |
| Fazla mesai | Puantajda var mı? Bordroda var mı? | İşçilik alacağı + kayıt uyumsuzluğu |
| Yemek/Yol | Ödeme şekli ve istisna koşulları | Yanlış istisna uygulaması → prim farkı |
5) Puantaj – Bordro Uyumu
Denetimde en net kontrol; puantaj (fiili çalışma gün/saat) ile bordro (ücretin hesaplandığı belge) arasındaki tutarlılıktır. Örnek uyumsuzluklar:
- Puantajda tam çalışma var → bordroda eksik gün
- Puantajda fazla mesai var → bordroda fazla mesai ücreti yok
- Banka ödemesi yüksek → bordro brütü düşük
- İzin/rapor var → puantajda çalışma görünmesi
6) Fazla Mesai ve UBGT (Resmi Tatil) Ödemeleri
Fazla mesai ve ulusal bayram/genel tatil (UBGT) çalışmalarında denetim iki yönlü risk doğurur: SGK yönünden bordro ve PEK doğruluğu; iş hukuku yönünden eksik ödeme iddiası. Bu nedenle fazla mesai/UBGT kayıtları (puantaj, giriş-çıkış, vardiya listeleri) bordroyla aynı dili konuşmalıdır.
7) Eksik Gün – Kod ve Belge Uyumu
Eksik gün bildirimi; kod + belge + bordro/bildirge uyumu gerektirir. Örneğin ücretsiz izin bildirildiğinde; işçinin yazılı onayı ve ilgili günlerde ücret ödenmediğine dair bordro kayıtları tutarlı olmalıdır. Rapor günlerinde e-rapor kaydı ile puantaj eşleşmelidir.
8) Denetimde En Sık İstenen Belgeler
9) Denetime Hazırlık Kontrol Listesi
Denetim gelmeden önce şu kontrolleri yapmanız, ceza riskini ciddi azaltır:
- Bordro–banka uyumu: Net ödeme ile bordro neti aynı mı?
- Puantaj–bordro uyumu: Mesai/eksik gün tutarlı mı?
- Eksik gün belgeleri: Kodlara uygun belge var mı?
- PEK kalemleri: Prim/ikramiye/bonus doğru mu?
- İşe giriş/işten çıkış: Süreler ve kodlar doğru mu?
10) En Büyük Riskler ve Sonuçlar
Denetimde tespit edilen hatalar; geriye dönük prim farkı, idari para cezası ve bazı durumlarda daha ağır yaptırımlara yol açabilir. Ayrıca işçilik alacakları davalarında bordro/puantaj kayıtları ispat aracı olduğundan, kayıtların zayıf olması işveren aleyhine sonuç doğurabilir.