Mevzuat Dayanağı (Pratik Özet)
5510 sayılı Kanun md. 86 (bildirimlerin doğruluğu),
md. 59 (SGK’nın denetim ve kontrol yetkisi),
md. 85 (primlerin tahakkuku/tahsil usulü) ve
md. 102 (idari para cezaları) çerçevesinde;
işverenin gün/kazanç bildirimleri gerçeğe uygun olmak zorundadır.
Denetim yaklaşımı genelde şudur: “Beyan ettin mi? Peki neyi beyan ettin? Bunu hangi kayıtla ispatlıyorsun?”
Denetimde En Sık İstenen Belgeler
- Aylık puantaj çizelgeleri (imza/elektronik onay düzeni dahil)
- Vardiya çizelgeleri / çalışma planları
- Ücretsiz izin dilekçeleri (talep + işveren onayı)
- Devamsızlık tutanakları, ihtar/tebligat süreçleri
- Kısmi süreli iş sözleşmesi ve çalışma süreleri
- Giriş-çıkış kayıtları (kart basma, turnike, güvenlik, sistem logları)
- Sağlık raporları (e-rapor doğrulaması)
- Bordro ve ücret ödeme kayıtları (banka/ödeme listesi)
Denetim mantığı: Tek belge yetmeyebilir. SGK “kanıt zinciri” ister:
Puantaj ↔ vardiya ↔ giriş-çıkış ↔ bordro ↔ beyan aynı olmalı.
Örnek 1: Ücretsiz İzin Bildirildi, Dilekçe Yok
İşveren, çalışana 5 gün eksik gün bildirmiş ve “ücretsiz izin” kodu seçmiştir. Denetimde ücretsiz izin dilekçesi/ onay yazısı yoktur.
- Denetçi ne sorar? “Çalışan bu izni talep etti mi? Yazılı onay var mı?”
- İstenen evrak: İzin talep formu, onay, puantaj, vardiya.
- Tipik sonuç: Eksik gün gerekçesi zayıflar → prim farkı riski + idari süreç.
Belgesiz ücretsiz izin bildirimi, denetimde “gerçeğe uygun beyan” tartışmasına girer.
Bu yüzden izin süreçleri yazılı ve imzalı yürütülmelidir.
Örnek 2: Devamsızlık Bildirildi, Tutanak Yok
Çalışan 3 gün gelmemiş; işveren “devamsızlık” gerekçesi ile eksik gün bildirmiştir ancak devamsızlık tutanağı düzenlenmemiştir.
- Denetçi ne sorar? “Gelmediğini nasıl ispat ediyorsun?”
- İstenen evrak: Devamsızlık tutanağı, ihtar, giriş-çıkış kayıtları, puantaj.
- Tipik sonuç: Eksik gün ispatı zayıflar → prim ve ceza riski + işçilik alacağı ihtimali.
Örnek 3: Kısmi Süreli Bildirim Var, Sözleşme Yok
İşveren, çalışanı ay içinde 15 gün bildirmiş; “kısmi süreli çalışma” gerekçesi göstermiştir. Ancak yazılı kısmi süreli sözleşme sunulamamaktadır.
- Denetçi ne sorar? “Kısmi süreli olduğunu hangi sözleşme/plan ile kanıtlıyorsun?”
- İstenen evrak: Kısmi süreli iş sözleşmesi, çalışma planı, puantaj, bordro.
- Tipik sonuç: “Fiilen tam süre” iddiası oluşursa → geriye dönük prim farkı doğabilir.
Kısmi süreli uygulamada “sözleşme + puantaj” ikilisi olmazsa olmazdır.
Sadece kod seçmek yetmez.
Örnek 4: Puantaj 30 Gün, SGK 26 Gün
Puantaj çizelgesinde çalışan 30 gün görünmektedir. SGK bildirimi ise 26 gündür. Bu, denetimde en hızlı yakalanan uyumsuzluklardan biridir.
- Denetçi ne sorar? “Puantaj 30 günse neden 26 gün bildirdin?”
- İstenen evrak: Puantajın kim tarafından tutulduğu, imza/onay düzeni, vardiya, izin/rapor kayıtları.
- Tipik sonuç: Prim farkı + beyan düzeltme talepleri + idari yaptırım riski.
Denetim Sonuçları: Ne Çıkabilir?
| Denetim Bulgusu | Olası Sonuç | İşveren Aksiyonu |
|---|---|---|
| Belge ibraz edilemedi | Prim farkı + idari para cezası riski | Belge tamamlama / düzeltme / itiraz |
| Kod–Belge uyumsuz | Eksik gün gerekçesi geçersiz sayılabilir | Kod revizyonu + delil zinciri |
| Puantaj–SGK uyuşmaz | Geriye dönük gün/kazanç tahakkuku | Kayıt düzeltme + bordro uyumu |
| Kısmi süre sözleşmesiz | Tam süre kabul edilme ihtimali | Sözleşme/plan düzeni kurma |
Denetim Öncesi Kontrol Listesi (Kısa ama Etkili)
- Her eksik gün için: kod + belge eşleşmesi var mı?
- Puantaj–vardiya–giriş/çıkış–bordro tutarlı mı?
- Ücretsiz izinlerde: talep + onay + tarih aralığı net mi?
- Devamsızlıklarda: tutanak + ihtar + kayıtlar var mı?
- Kısmi sürede: sözleşme + puantaj + çalışma planı var mı?
- Belgeler düzenli dosyalanıyor mu? (ay bazlı/personel bazlı)
Eksik gün denetimlerinde “yanlış bildirim” genelde teknik değil, dokümantasyon problemidir.
İyi bir dosyalama sistemi, denetimi en çok rahatlatan adımdır.