1) Zamanaşımı Nedir?
Zamanaşımı, belirli bir süre içinde talep edilmeyen alacaklar için, borçlunun (ör. işverenin) “zamanaşımı def’i” ileri sürerek ödemeden kaçınabilmesine imkân tanıyan hukuki süredir. Zamanaşımı “alacağı otomatik silmez”; ancak doğru zamanda ileri sürülürse talebin reddine yol açabilir.
İşçi için: Hak kaybı yaşamamak adına süreler takip edilmelidir.
2) Süre Ne Zaman Başlar?
İşçilik alacaklarında zamanaşımı çoğunlukla alacağın muaccel olduğu (ödenebilir hale geldiği) tarihten itibaren başlar. Pratikte bu genellikle:
- Kıdem/ihbar için: iş sözleşmesinin sona erdiği tarih
- Ücret / fazla mesai için: ilgili ücretin ödenmesi gereken dönem
- Yıllık izin ücreti için: çoğu uygulamada iş sözleşmesinin sona erdiği tarih
3) En Yaygın Alacaklarda Zamanaşımı Süreleri
Aşağıdaki tablo, işverenlerin en sık karşılaştığı işçilik kalemlerinde pratik süreleri özetlemek içindir. (Özel durumlarda farklı değerlendirme gerekebilir.)
| Alacak / Tazminat | Genel süre (uygulamada) | Süre ne zaman başlar? (pratik) | İşveren için kritik not |
|---|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 5 yıl | İşten ayrılış / fesih tarihi | Fesih evrakı + ödeme dekontu + ibraname (varsa) arşiv |
| İhbar tazminatı | 5 yıl | İşten ayrılış / fesih tarihi | İhbar süresi kullandırıldı mı? Yazılı tebligat kritik |
| Ücret alacağı (ödenmeyen maaş) | 5 yıl | Ücretin ödenmesi gereken tarih | Banka ödemesi / bordro imza-tebliğ kurgusu |
| Fazla mesai | 5 yıl | İlgili ay/ dönem ücreti muaccel olunca | Puantaj + onay + bordroda ayrı kalem şart |
| Hafta tatili / UBGT | 5 yıl | İlgili dönem | Vardiya/çalışma çizelgesi + bordro uyumu |
| Yıllık izin ücreti (kullanılmayan) | 5 yıl | Çoğunlukla iş sözleşmesinin sona ermesi | İzin kayıtları ve izin formları eksiksiz olmalı |
| İşe iade (başvuru süreleri) | Çok kısa süreler | Fesih bildiriminin tebliği | Bu alan “zamanaşımı”ndan çok “hak düşürücü süre” mantığıdır |
Not: “İşe iade” gibi bazı konular zamanaşımından ziyade hak düşürücü sürelerle yürür. Bu nedenle tabloya sadece pratik uyarı olarak eklenmiştir.
4) Arabuluculuk Zamanaşımını Durdurur mu?
İşçilik alacaklarında dava açmadan önce arabuluculuk çoğu durumda zorunludur. Uygulamada arabuluculuk başvurusu ile birlikte zamanaşımı bakımından “süre durması/işlemesi” gibi etkiler gündeme gelebilir. Bu yüzden kritik dosyalarda tarihlerin net takibi önemlidir.
5) En Sık Hatalar
- Zamanaşımını “otomatik hak kaybı” sanmak (def’i ileri sürülmezse etkisiz kalabilir)
- İbraname/ödeme belgesini standart arşivlememek
- Puantaj ve bordro uyumsuzluğu
- Fesih kodu / fesih nedeni ile fiili durumun çelişmesi
6) Sık Sorulan Sorular
Kıdem ve ihbar tazminatında zamanaşımı kaç yıl?
Uygulamada genel süre 5 yıl olarak takip edilir. Süre çoğunlukla iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten başlar.
Ücret ve fazla mesai alacaklarında süre aynı mı?
Evet, uygulamada çoğunlukla 5 yıl takip edilir. Başlangıç, alacağın muaccel olduğu (ödenmesi gereken) tarihe göre değerlendirilir.
İşe iade “zamanaşımı” mı?
İşe iade süreçlerinde zamanaşımından çok hak düşürücü süre mantığı öne çıkar; süreler kısadır ve kaçırılması ciddi hak kaybı yaratır.
İbraname her şeyi bitirir mi?
Hayır. İbranamenin geçerliliği şartlara bağlıdır. İspat gücü açısından “ödeme + bordro + belgeler” bütünlüğü daha önemlidir.