1) Vardiyalı (Postalı) Çalışma Düzeni Nedir?
Posta (vardiya) sistemi; 24 saat çalışan üretim/lojistik/sağlık gibi işlerde veya gün içine yayılan operasyonlarda personelin çalışma saatlerinin gündüz–akşam–gece gibi dilimlere bölünmesi ve ekiplerin sırayla bu dilimlerde çalıştırılmasıdır. Amaç; işin sürekliliğini sağlarken çalışan sağlığını ve dinlenme hakkını korumaktır.
3 vardiya (posta) = 08:00–16:00 / 16:00–00:00 / 00:00–08:00
2 vardiya (posta) = 08:00–20:00 / 20:00–08:00 (bu modelde fazla çalışma ve gece sınırları özellikle iyi yönetilmelidir)
2) Vardiya Kurulurken Temel Kurallar
- Günlük çalışma ve haftalık 45 saat kuralı planlamanın temelidir.
- Her vardiyada ara dinlenmesi (mola) fiili süreye göre doğru kurgulanmalıdır.
- Vardiya geçişlerinde çalışanların dinlenme süreleri korunmalıdır (özellikle gece sonrası).
- Vardiya çizelgesi “sonradan uydurma” değil, önceden plan + arşiv şeklinde olmalıdır.
3) Posta Değişimi (Vardiya Rotasyonu) Nasıl Olmalı?
Posta değişimi, ekiplerin vardiyalar arasında dönüşümlü hareket etmesidir. Rotasyonun amacı; aynı kişinin sürekli gece vardiyasında kalmasını engellemek ve yorgunluğu azaltmaktır.
| Model | Nasıl işler? | İşveren için not |
|---|---|---|
| İleri rotasyon | Gündüz → Akşam → Gece | Uygulamada daha tolere edilebilir (biyolojik uyum daha kolay) |
| Geri rotasyon | Gece → Akşam → Gündüz | Yorgunluk ve devamsızlık riski artabilir |
| Sabit vardiya | Aynı ekip hep aynı vardiyada | Sürekli gece sabitse sağlık/denetim riski yükselir |
4) Gece Vardiyası Kuralları
Gece vardiyası, çalışan sağlığı açısından özel yönetilmelidir. Gece çalışması tanımı ve süre sınırları işletmeye göre farklı risk doğurur.
- Gece dönemine giren vardiyalarda 7,5 saat kuralı (genel kural) dikkate alınmalıdır.
- İstisna uygulanıyorsa yazılı onay ve arşiv şarttır.
- Gece vardiyası sonrası dinlenme planı “kağıt üzerinde değil”, fiilen uygulanır olmalıdır.
5) Ara Dinlenmesi (Mola) ve Vardiya
Ara dinlenmesi; vardiya içinde çalışanın dinlenmesi için verilen ve kural olarak çalışma süresinden sayılmayan süredir. Ancak mola uygulaması “fiilen kullandırılmıyorsa”, uyuşmazlıkta risk büyür.
• Mola çizelgesi (kaç dk, hangi saat aralığı)
• Yerine bakacak kişi planı (özellikle üretim hattı/turnike düzeni)
• Fiili kullanımın kanıtı (vardiya amiri onayı / tutanak / sistem kaydı)
6) İşveren İçin Denetim Kontrol Listesi
- Yazılı vardiya planı var mı? (aylık/haftalık)
- Puantaj kayıtları vardiya planıyla uyumlu mu?
- Gece vardiyasında 7,5 saat sınırı ve istisna onayları dosyalı mı?
- Ara dinlenmesi planı ve fiili kullanım kanıtı var mı?
- Vardiya değişiklikleri kayıt altına alınıyor mu?
- Fazla mesai doğuyorsa onay ve bordro kalemi açık mı?
Not: Bu sayfa işveren için “standart kurulum” mantığıyla hazırlanmıştır. İstersen bir sonraki adımda “3 vardiya örnek çizelge (PDF/Excel mantığında)” metin tablosu da eklerim.